习题 7.3 - 解答
(a) 验证 Z 1 Z_1 Z 1 与 Z 2 Z_2 Z 2 的 ϕ \phi ϕ 场单圈贡献相等及 Ward 恒等式
在包含 Yukawa 相互作用的 QED 中,我们需要计算由虚标量场 ϕ \phi ϕ 引起的费米子自能修正 Σ ( p ) \Sigma(p) Σ ( p ) 以及 QED 顶点修正 Λ μ ( p ′ , p ) \Lambda^\mu(p', p) Λ μ ( p ′ , p ) 。
1. 费米子自能与 δ Z 2 ( ϕ ) \delta Z_2^{(\phi)} δ Z 2 ( ϕ )
由虚 ϕ \phi ϕ 场给出的单圈费米子自能 − i Σ ( p ) -i\Sigma(p) − i Σ ( p ) 为:
− i Σ ( p ) = ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( − i λ 2 ) i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 ( − i λ 2 ) i ( p − k ) 2 − m ϕ 2 -i\Sigma(p) = \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \frac{i}{(p-k)^2-m_\phi^2} − i Σ ( p ) = ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( − i 2 λ ) k 2 − m 2 i ( k + m ) ( − i 2 λ ) ( p − k ) 2 − m ϕ 2 i
化简得:
Σ ( p ) = i λ 2 2 ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ̸ k + m ( k 2 − m 2 ) ( ( p − k ) 2 − m ϕ 2 ) \Sigma(p) = i\frac{\lambda^2}{2} \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{\slashed{k}+m}{(k^2-m^2)((p-k)^2-m_\phi^2)} Σ ( p ) = i 2 λ 2 ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( k 2 − m 2 ) (( p − k ) 2 − m ϕ 2 ) k + m
波函数重整化常数 Z 2 Z_2 Z 2 的修正 δ Z 2 ( ϕ ) \delta Z_2^{(\phi)} δ Z 2 ( ϕ ) 定义为 Σ ( p ) \Sigma(p) Σ ( p ) 在 ̸ p = m \slashed{p}=m p = m 处的导数:
δ Z 2 ( ϕ ) = ∂ Σ ( p ) ∂ ̸ p ∣ ̸ p = m \delta Z_2^{(\phi)} = \left. \frac{\partial \Sigma(p)}{\partial \slashed{p}} \right|_{\slashed{p}=m} δ Z 2 ( ϕ ) = ∂ p ∂ Σ ( p ) p = m
2. QED 顶点修正与 δ Z 1 ( ϕ ) \delta Z_1^{(\phi)} δ Z 1 ( ϕ )
由虚 ϕ \phi ϕ 场给出的单圈顶点修正 − i e Λ μ ( p ′ , p ) -ie\Lambda^\mu(p',p) − i e Λ μ ( p ′ , p ) 为:
− i e Λ μ ( p ′ , p ) = ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( − i λ 2 ) i ( ̸ p ′ − ̸ p + ̸ k + m ) ( p ′ − p + k ) 2 − m 2 ( − i e γ μ ) i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 ( − i λ 2 ) i ( p − k ) 2 − m ϕ 2 -ie\Lambda^\mu(p',p) = \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \frac{i(\slashed{p}'-\slashed{p}+\slashed{k}+m)}{(p'-p+k)^2-m^2} (-ie\gamma^\mu) \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \frac{i}{(p-k)^2-m_\phi^2} − i e Λ μ ( p ′ , p ) = ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( − i 2 λ ) ( p ′ − p + k ) 2 − m 2 i ( p ′ − p + k + m ) ( − i e γ μ ) k 2 − m 2 i ( k + m ) ( − i 2 λ ) ( p − k ) 2 − m ϕ 2 i
取 q = p ′ − p = 0 q = p'-p = 0 q = p ′ − p = 0 (即 p ′ = p p'=p p ′ = p ),得到:
Λ μ ( p , p ) = i λ 2 2 ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( ̸ k + m ) γ μ ( ̸ k + m ) ( k 2 − m 2 ) 2 ( ( p − k ) 2 − m ϕ 2 ) \Lambda^\mu(p,p) = i\frac{\lambda^2}{2} \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{(\slashed{k}+m)\gamma^\mu(\slashed{k}+m)}{(k^2-m^2)^2((p-k)^2-m_\phi^2)} Λ μ ( p , p ) = i 2 λ 2 ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( k 2 − m 2 ) 2 (( p − k ) 2 − m ϕ 2 ) ( k + m ) γ μ ( k + m )
顶点重整化常数 Z 1 Z_1 Z 1 的修正 δ Z 1 ( ϕ ) \delta Z_1^{(\phi)} δ Z 1 ( ϕ ) 由 Λ μ ( p , p ) = − δ Z 1 ( ϕ ) γ μ \Lambda^\mu(p,p) = -\delta Z_1^{(\phi)} \gamma^\mu Λ μ ( p , p ) = − δ Z 1 ( ϕ ) γ μ 给出(在 ̸ p = m \slashed{p}=m p = m 处)。
3. 形式上的 Ward 恒等式证明
利用费米子传播子的恒等式:
∂ ∂ p μ ( 1 ̸ p − ̸ k − m ) = − 1 ̸ p − ̸ k − m γ μ 1 ̸ p − ̸ k − m \frac{\partial}{\partial p_\mu} \left( \frac{1}{\slashed{p}-\slashed{k}-m} \right) = - \frac{1}{\slashed{p}-\slashed{k}-m} \gamma^\mu \frac{1}{\slashed{p}-\slashed{k}-m} ∂ p μ ∂ ( p − k − m 1 ) = − p − k − m 1 γ μ p − k − m 1
对 Σ ( p ) \Sigma(p) Σ ( p ) 求导(将积分变量平移 k → p − k k \to p-k k → p − k ):
∂ Σ ( p ) ∂ p μ = i λ 2 2 ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 1 k 2 − m ϕ 2 ∂ ∂ p μ ( ̸ p − ̸ k + m ( p − k ) 2 − m 2 ) = − i λ 2 2 ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( ̸ p − ̸ k + m ) γ μ ( ̸ p − ̸ k + m ) ( ( p − k ) 2 − m 2 ) 2 ( k 2 − m ϕ 2 ) \frac{\partial \Sigma(p)}{\partial p_\mu} = i\frac{\lambda^2}{2} \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{1}{k^2-m_\phi^2} \frac{\partial}{\partial p_\mu} \left( \frac{\slashed{p}-\slashed{k}+m}{(p-k)^2-m^2} \right) = - i\frac{\lambda^2}{2} \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{(\slashed{p}-\slashed{k}+m)\gamma^\mu(\slashed{p}-\slashed{k}+m)}{((p-k)^2-m^2)^2(k^2-m_\phi^2)} ∂ p μ ∂ Σ ( p ) = i 2 λ 2 ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k k 2 − m ϕ 2 1 ∂ p μ ∂ ( ( p − k ) 2 − m 2 p − k + m ) = − i 2 λ 2 ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k (( p − k ) 2 − m 2 ) 2 ( k 2 − m ϕ 2 ) ( p − k + m ) γ μ ( p − k + m )
这恰好等于 − Λ μ ( p , p ) -\Lambda^\mu(p,p) − Λ μ ( p , p ) 。因此 ∂ Σ ∂ p μ = − Λ μ ( p , p ) \frac{\partial \Sigma}{\partial p_\mu} = -\Lambda^\mu(p,p) ∂ p μ ∂ Σ = − Λ μ ( p , p ) ,即 δ Z 2 ( ϕ ) γ μ = δ Z 1 ( ϕ ) γ μ \delta Z_2^{(\phi)} \gamma^\mu = \delta Z_1^{(\phi)} \gamma^\mu δ Z 2 ( ϕ ) γ μ = δ Z 1 ( ϕ ) γ μ ,从而 Z 1 = Z 2 Z_1 = Z_2 Z 1 = Z 2 。
4. 维数正规化下的显式计算
为了严格验证,我们在 d = 4 − ϵ d = 4-\epsilon d = 4 − ϵ 维下提取紫外发散极点。
对于 δ Z 2 ( ϕ ) \delta Z_2^{(\phi)} δ Z 2 ( ϕ ) ,引入 Feynman 参数 x x x 并平移动量 l = k − ( 1 − x ) p l = k - (1-x)p l = k − ( 1 − x ) p :
Σ ( p ) = i λ 2 2 ∫ 0 1 d x ∫ d d l ( 2 π ) d ( 1 − x ) ̸ p + m ( l 2 − Δ ) 2 \Sigma(p) = i\frac{\lambda^2}{2} \int_0^1 dx \int \frac{d^dl}{(2\pi)^d} \frac{(1-x)\slashed{p}+m}{(l^2-\Delta)^2} Σ ( p ) = i 2 λ 2 ∫ 0 1 d x ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 2 ( 1 − x ) p + m
其中 Δ = − x ( 1 − x ) p 2 + x m 2 + ( 1 − x ) m ϕ 2 \Delta = -x(1-x)p^2 + xm^2 + (1-x)m_\phi^2 Δ = − x ( 1 − x ) p 2 + x m 2 + ( 1 − x ) m ϕ 2 。积分给出极点部分:
Σ ( p ) ⊃ − λ 2 32 π 2 ϵ ∫ 0 1 d x ( ( 1 − x ) ̸ p + m ) \Sigma(p) \supset -\frac{\lambda^2}{32\pi^2\epsilon} \int_0^1 dx \left( (1-x)\slashed{p} + m \right) Σ ( p ) ⊃ − 32 π 2 ϵ λ 2 ∫ 0 1 d x ( ( 1 − x ) p + m )
求导得:
δ Z 2 ( ϕ ) = − λ 2 32 π 2 ϵ ∫ 0 1 ( 1 − x ) d x = − λ 2 64 π 2 ϵ \delta Z_2^{(\phi)} = -\frac{\lambda^2}{32\pi^2\epsilon} \int_0^1 (1-x) dx = -\frac{\lambda^2}{64\pi^2\epsilon} δ Z 2 ( ϕ ) = − 32 π 2 ϵ λ 2 ∫ 0 1 ( 1 − x ) d x = − 64 π 2 ϵ λ 2
对于 δ Z 1 ( ϕ ) \delta Z_1^{(\phi)} δ Z 1 ( ϕ ) ,使用 Feynman 参数公式 1 A 2 B = ∫ 0 1 2 x d x [ x A + ( 1 − x ) B ] 3 \frac{1}{A^2B} = \int_0^1 \frac{2x dx}{[xA+(1-x)B]^3} A 2 B 1 = ∫ 0 1 [ x A + ( 1 − x ) B ] 3 2 x d x :
Λ μ ( p , p ) = i λ 2 2 ∫ 0 1 2 x d x ∫ d d l ( 2 π ) d ( ̸ l + ( 1 − x ) ̸ p + m ) γ μ ( ̸ l + ( 1 − x ) ̸ p + m ) ( l 2 − Δ ) 3 \Lambda^\mu(p,p) = i\frac{\lambda^2}{2} \int_0^1 2x dx \int \frac{d^dl}{(2\pi)^d} \frac{(\slashed{l}+(1-x)\slashed{p}+m)\gamma^\mu(\slashed{l}+(1-x)\slashed{p}+m)}{(l^2-\Delta)^3} Λ μ ( p , p ) = i 2 λ 2 ∫ 0 1 2 x d x ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 3 ( l + ( 1 − x ) p + m ) γ μ ( l + ( 1 − x ) p + m )
提取含 l 2 l^2 l 2 的紫外发散项,利用 ̸ l γ μ ̸ l = 2 − d d l 2 γ μ ≈ − 1 2 l 2 γ μ \slashed{l}\gamma^\mu\slashed{l} = \frac{2-d}{d}l^2\gamma^\mu \approx -\frac{1}{2}l^2\gamma^\mu l γ μ l = d 2 − d l 2 γ μ ≈ − 2 1 l 2 γ μ :
Λ μ ( p , p ) ⊃ i λ 2 2 ∫ 0 1 2 x d x ∫ d d l ( 2 π ) d − 1 2 l 2 γ μ ( l 2 − Δ ) 3 = i λ 2 2 ∫ 0 1 2 x d x ( − 1 2 γ μ ) ( i 16 π 2 2 ϵ ) = λ 2 64 π 2 ϵ γ μ \Lambda^\mu(p,p) \supset i\frac{\lambda^2}{2} \int_0^1 2x dx \int \frac{d^dl}{(2\pi)^d} \frac{-\frac{1}{2}l^2 \gamma^\mu}{(l^2-\Delta)^3} = i\frac{\lambda^2}{2} \int_0^1 2x dx \left(-\frac{1}{2}\gamma^\mu\right) \left( \frac{i}{16\pi^2}\frac{2}{\epsilon} \right) = \frac{\lambda^2}{64\pi^2\epsilon} \gamma^\mu Λ μ ( p , p ) ⊃ i 2 λ 2 ∫ 0 1 2 x d x ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 3 − 2 1 l 2 γ μ = i 2 λ 2 ∫ 0 1 2 x d x ( − 2 1 γ μ ) ( 16 π 2 i ϵ 2 ) = 64 π 2 ϵ λ 2 γ μ
由于 δ Z 1 ( ϕ ) γ μ = − Λ μ ( p , p ) \delta Z_1^{(\phi)} \gamma^\mu = -\Lambda^\mu(p,p) δ Z 1 ( ϕ ) γ μ = − Λ μ ( p , p ) ,我们得到:
δ Z 1 ( ϕ ) = − λ 2 64 π 2 ϵ \delta Z_1^{(\phi)} = -\frac{\lambda^2}{64\pi^2\epsilon} δ Z 1 ( ϕ ) = − 64 π 2 ϵ λ 2
两者完全相等。
结论 :在这个理论中,Ward 恒等式 Z 1 = Z 2 Z_1 = Z_2 Z 1 = Z 2 普遍成立。这是因为 Yukawa 相互作用 ϕ ψ ˉ ψ \phi\bar{\psi}\psi ϕ ψ ˉ ψ 并不破坏 QED 的 U ( 1 ) U(1) U ( 1 ) 规范对称性。
(b) ϕ ψ ˉ ψ \phi\bar{\psi}\psi ϕ ψ ˉ ψ 顶点的重整化
设 Yukawa 顶点的重整化常数为 Z 1 λ Z_1^\lambda Z 1 λ ,其单圈修正为 δ Z 1 λ = − δ Γ λ ( p , p ) \delta Z_1^\lambda = -\delta \Gamma^\lambda(p,p) δ Z 1 λ = − δ Γ λ ( p , p ) 。该顶点有两个单圈图贡献:虚 ϕ \phi ϕ 交换和虚 A μ A_\mu A μ 交换。
1. 虚 ϕ \phi ϕ 场回路贡献 δ Z 1 λ , ( ϕ ) \delta Z_1^{\lambda, (\phi)} δ Z 1 λ , ( ϕ )
− i λ 2 δ Γ ( ϕ ) λ = ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( − i λ 2 ) 3 i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 i ( p − k ) 2 − m ϕ 2 -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} \delta \Gamma^\lambda_{(\phi)} = \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right)^3 \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} \frac{i}{(p-k)^2-m_\phi^2} − i 2 λ δ Γ ( ϕ ) λ = ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( − i 2 λ ) 3 k 2 − m 2 i ( k + m ) k 2 − m 2 i ( k + m ) ( p − k ) 2 − m ϕ 2 i
提取紫外发散部分(大 k k k 极限下分子为 ̸ k ̸ k = k 2 \slashed{k}\slashed{k} = k^2 k k = k 2 ):
− i λ 2 δ Γ ( ϕ ) λ ⊃ λ 3 2 2 ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 k 2 k 6 = λ 3 2 2 ( i 16 π 2 2 ϵ ) = i λ 3 16 2 π 2 ϵ -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} \delta \Gamma^\lambda_{(\phi)} \supset \frac{\lambda^3}{2\sqrt{2}} \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{k^2}{k^6} = \frac{\lambda^3}{2\sqrt{2}} \left( \frac{i}{16\pi^2}\frac{2}{\epsilon} \right) = i\frac{\lambda^3}{16\sqrt{2}\pi^2\epsilon} − i 2 λ δ Γ ( ϕ ) λ ⊃ 2 2 λ 3 ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k k 6 k 2 = 2 2 λ 3 ( 16 π 2 i ϵ 2 ) = i 16 2 π 2 ϵ λ 3
消去树图因子 − i λ 2 -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} − i 2 λ ,得到 δ Γ ( ϕ ) λ = − λ 2 16 π 2 ϵ \delta \Gamma^\lambda_{(\phi)} = -\frac{\lambda^2}{16\pi^2\epsilon} δ Γ ( ϕ ) λ = − 16 π 2 ϵ λ 2 ,因此:
δ Z 1 λ , ( ϕ ) = λ 2 16 π 2 ϵ \delta Z_1^{\lambda, (\phi)} = \frac{\lambda^2}{16\pi^2\epsilon} δ Z 1 λ , ( ϕ ) = 16 π 2 ϵ λ 2
2. 虚 A μ A_\mu A μ 场回路贡献 δ Z 1 λ , ( A ) \delta Z_1^{\lambda, (A)} δ Z 1 λ , ( A )
− i λ 2 δ Γ ( A ) λ = ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 ( − i e γ μ ) i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 ( − i λ 2 ) i ( ̸ k + m ) k 2 − m 2 ( − i e γ ν ) − i g μ ν ( p − k ) 2 -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} \delta \Gamma^\lambda_{(A)} = \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} (-ie\gamma^\mu) \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \frac{i(\slashed{k}+m)}{k^2-m^2} (-ie\gamma^\nu) \frac{-ig_{\mu\nu}}{(p-k)^2} − i 2 λ δ Γ ( A ) λ = ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k ( − i e γ μ ) k 2 − m 2 i ( k + m ) ( − i 2 λ ) k 2 − m 2 i ( k + m ) ( − i e γ ν ) ( p − k ) 2 − i g μν
提取紫外发散部分(分子为 γ μ ̸ k ̸ k γ μ = d k 2 ≈ 4 k 2 \gamma^\mu \slashed{k} \slashed{k} \gamma_\mu = d k^2 \approx 4 k^2 γ μ k k γ μ = d k 2 ≈ 4 k 2 ):
− i λ 2 δ Γ ( A ) λ ⊃ − e 2 ( − i λ 2 ) ∫ d 4 k ( 2 π ) 4 4 k 2 k 6 = i λ 2 e 2 ( 4 × i 16 π 2 2 ϵ ) = − i λ 2 8 e 2 16 π 2 ϵ -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} \delta \Gamma^\lambda_{(A)} \supset -e^2 \left(-i\frac{\lambda}{\sqrt{2}}\right) \int \frac{d^4k}{(2\pi)^4} \frac{4k^2}{k^6} = i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} e^2 \left( 4 \times \frac{i}{16\pi^2}\frac{2}{\epsilon} \right) = -i\frac{\lambda}{\sqrt{2}} \frac{8e^2}{16\pi^2\epsilon} − i 2 λ δ Γ ( A ) λ ⊃ − e 2 ( − i 2 λ ) ∫ ( 2 π ) 4 d 4 k k 6 4 k 2 = i 2 λ e 2 ( 4 × 16 π 2 i ϵ 2 ) = − i 2 λ 16 π 2 ϵ 8 e 2
因此 δ Γ ( A ) λ = 8 e 2 16 π 2 ϵ \delta \Gamma^\lambda_{(A)} = \frac{8e^2}{16\pi^2\epsilon} δ Γ ( A ) λ = 16 π 2 ϵ 8 e 2 ,得到:
δ Z 1 λ , ( A ) = − 8 e 2 16 π 2 ϵ \delta Z_1^{\lambda, (A)} = -\frac{8e^2}{16\pi^2\epsilon} δ Z 1 λ , ( A ) = − 16 π 2 ϵ 8 e 2
3. 与 Z 2 Z_2 Z 2 修正的对比
总的 Yukawa 顶点重整化常数修正为:
δ Z 1 λ = λ 2 16 π 2 ϵ − 8 e 2 16 π 2 ϵ \delta Z_1^\lambda = \frac{\lambda^2}{16\pi^2\epsilon} - \frac{8e^2}{16\pi^2\epsilon} δ Z 1 λ = 16 π 2 ϵ λ 2 − 16 π 2 ϵ 8 e 2
而总的费米子波函数重整化常数修正 δ Z 2 = δ Z 2 ( ϕ ) + δ Z 2 ( A ) \delta Z_2 = \delta Z_2^{(\phi)} + \delta Z_2^{(A)} δ Z 2 = δ Z 2 ( ϕ ) + δ Z 2 ( A ) 为:
δ Z 2 = − λ 2 64 π 2 ϵ − e 2 16 π 2 ϵ \delta Z_2 = -\frac{\lambda^2}{64\pi^2\epsilon} - \frac{e^2}{16\pi^2\epsilon} δ Z 2 = − 64 π 2 ϵ λ 2 − 16 π 2 ϵ e 2
显然 δ Z 1 λ ≠ δ Z 2 \delta Z_1^\lambda \neq \delta Z_2 δ Z 1 λ = δ Z 2 。
结论 :
δ Z 1 λ ≠ δ Z 2 \boxed{ \delta Z_1^\lambda \neq \delta Z_2 } δ Z 1 λ = δ Z 2
在纯 QED 中,由于 Z 1 = Z 2 Z_1 = Z_2 Z 1 = Z 2 ,电荷的重整化仅依赖于真空极化 Z 3 Z_3 Z 3 。但在包含 Yukawa 相互作用的理论中,Yukawa 顶点的重整化常数 Z 1 λ Z_1^\lambda Z 1 λ 并不等于 Z 2 Z_2 Z 2 。因此,可观测的耦合常数 λ obs \lambda_{\text{obs}} λ obs 与裸耦合常数 λ 0 \lambda_0 λ 0 的关系 λ 0 = λ obs Z 1 λ Z 2 Z ϕ 1 / 2 \lambda_0 = \lambda_{\text{obs}} \frac{Z_1^\lambda}{Z_2 Z_\phi^{1/2}} λ 0 = λ obs Z 2 Z ϕ 1/2 Z 1 λ 中,Z 1 λ Z_1^\lambda Z 1 λ 和 Z 2 Z_2 Z 2 无法相互抵消,顶点和场强标度变换会给可观测耦合常数带来额外的相对偏移。