习题 18.1 - 解答
习题 18.1 分析与解答
在标量 QED 中,复标量场 ϕ \phi ϕ 与光子场 A μ A_\mu A μ 的相互作用拉格朗日量包含动能项的协变导数展开:
L ⊃ ( D μ ϕ ) † ( D μ ϕ ) − m 2 ϕ † ϕ = ∂ μ ϕ † ∂ μ ϕ − m 2 ϕ † ϕ − i e A μ ( ϕ † ∂ μ ϕ − ∂ μ ϕ † ϕ ) + e 2 A μ A μ ϕ † ϕ \mathcal{L} \supset (D_\mu \phi)^\dagger (D^\mu \phi) - m^2 \phi^\dagger \phi = \partial_\mu \phi^\dagger \partial^\mu \phi - m^2 \phi^\dagger \phi - ie A_\mu (\phi^\dagger \partial^\mu \phi - \partial^\mu \phi^\dagger \phi) + e^2 A_\mu A^\mu \phi^\dagger \phi L ⊃ ( D μ ϕ ) † ( D μ ϕ ) − m 2 ϕ † ϕ = ∂ μ ϕ † ∂ μ ϕ − m 2 ϕ † ϕ − i e A μ ( ϕ † ∂ μ ϕ − ∂ μ ϕ † ϕ ) + e 2 A μ A μ ϕ † ϕ
由此得到两个相互作用顶点(设标量动量顺着电荷流向,分别为 p p p 和 p ′ p' p ′ ):
三线顶点 (光子-标量-标量):− i e ( p + p ′ ) μ -ie(p + p')_\mu − i e ( p + p ′ ) μ
四线顶点 (光子-光子-标量-标量):2 i e 2 g μ ν 2ie^2 g_{\mu\nu} 2 i e 2 g μν
下面在 Feynman 规范 (ξ = 1 \xi=1 ξ = 1 ) 下进行计算,并使用维度正规化 (d = 4 − ϵ d = 4-\epsilon d = 4 − ϵ )。定义 2 ϵ ˉ ≡ 2 ϵ − γ E + ln ( 4 π ) \frac{2}{\bar{\epsilon}} \equiv \frac{2}{\epsilon} - \gamma_E + \ln(4\pi) ϵ ˉ 2 ≡ ϵ 2 − γ E + ln ( 4 π ) 。
(a) 计算标量场在维度正规化下的自能图
标量场的单圈自能 − i Σ ( p 2 ) -i\Sigma(p^2) − i Σ ( p 2 ) 来自两个 Feynman 图:
海鸥图 (Seagull graph, Σ 2 \Sigma_2 Σ 2 ) :由四线顶点产生的光子蝌蚪图。
− i Σ 2 ( p 2 ) = ∫ d d k ( 2 π ) d ( 2 i e 2 g μ ν ) ( − i g μ ν k 2 ) = 2 e 2 d ∫ d d k ( 2 π ) d 1 k 2 -i\Sigma_2(p^2) = \int \frac{d^d k}{(2\pi)^d} (2ie^2 g_{\mu\nu}) \left( \frac{-ig^{\mu\nu}}{k^2} \right) = 2e^2 d \int \frac{d^d k}{(2\pi)^d} \frac{1}{k^2} − i Σ 2 ( p 2 ) = ∫ ( 2 π ) d d d k ( 2 i e 2 g μν ) ( k 2 − i g μν ) = 2 e 2 d ∫ ( 2 π ) d d d k k 2 1
在维度正规化中,无质量粒子的无标度积分严格为零,因此 Σ 2 ( p 2 ) = 0 \Sigma_2(p^2) = 0 Σ 2 ( p 2 ) = 0 。
日落图 (Sunset graph, Σ 1 \Sigma_1 Σ 1 ) :由两个三线顶点组成。
− i Σ 1 ( p 2 ) = ∫ d d k ( 2 π ) d ( − i e ) ( 2 p − k ) μ i ( p − k ) 2 − m 2 − i g μ ν k 2 ( − i e ) ( 2 p − k ) ν -i\Sigma_1(p^2) = \int \frac{d^d k}{(2\pi)^d} (-ie)(2p-k)_\mu \frac{i}{(p-k)^2 - m^2} \frac{-ig^{\mu\nu}}{k^2} (-ie)(2p-k)_\nu − i Σ 1 ( p 2 ) = ∫ ( 2 π ) d d d k ( − i e ) ( 2 p − k ) μ ( p − k ) 2 − m 2 i k 2 − i g μν ( − i e ) ( 2 p − k ) ν
− i Σ 1 ( p 2 ) = − e 2 μ ϵ ∫ d d k ( 2 π ) d ( 2 p − k ) 2 k 2 [ ( p − k ) 2 − m 2 ] -i\Sigma_1(p^2) = -e^2 \mu^\epsilon \int \frac{d^d k}{(2\pi)^d} \frac{(2p-k)^2}{k^2 [(p-k)^2 - m^2]} − i Σ 1 ( p 2 ) = − e 2 μ ϵ ∫ ( 2 π ) d d d k k 2 [( p − k ) 2 − m 2 ] ( 2 p − k ) 2
引入 Feynman 参数 x x x ,分母变为 [ x ( ( p − k ) 2 − m 2 ) + ( 1 − x ) k 2 ] 2 = [ k 2 − 2 x p ⋅ k + x p 2 − x m 2 ] 2 [x((p-k)^2 - m^2) + (1-x)k^2]^2 = [k^2 - 2xp\cdot k + xp^2 - xm^2]^2 [ x (( p − k ) 2 − m 2 ) + ( 1 − x ) k 2 ] 2 = [ k 2 − 2 x p ⋅ k + x p 2 − x m 2 ] 2 。
平移环路动量 l = k − x p l = k - xp l = k − x p ,分母变为 ( l 2 − Δ ) 2 (l^2 - \Delta)^2 ( l 2 − Δ ) 2 ,其中 Δ = x m 2 − x ( 1 − x ) p 2 \Delta = xm^2 - x(1-x)p^2 Δ = x m 2 − x ( 1 − x ) p 2 。
分子展开并丢弃 l l l 的奇数次项:( 2 p − l − x p ) 2 → l 2 + ( 2 − x ) 2 p 2 (2p - l - xp)^2 \to l^2 + (2-x)^2 p^2 ( 2 p − l − x p ) 2 → l 2 + ( 2 − x ) 2 p 2 。
积分变为:
− i Σ ( p 2 ) = − e 2 μ ϵ ∫ 0 1 d x ∫ d d l ( 2 π ) d l 2 + ( 2 − x ) 2 p 2 ( l 2 − Δ ) 2 -i\Sigma(p^2) = -e^2 \mu^\epsilon \int_0^1 dx \int \frac{d^d l}{(2\pi)^d} \frac{l^2 + (2-x)^2 p^2}{(l^2 - \Delta)^2} − i Σ ( p 2 ) = − e 2 μ ϵ ∫ 0 1 d x ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 2 l 2 + ( 2 − x ) 2 p 2
利用维度正规化标准积分公式:
∫ d d l ( 2 π ) d 1 ( l 2 − Δ ) 2 = i ( 4 π ) d / 2 Γ ( 2 − d / 2 ) Δ d / 2 − 2 \int \frac{d^d l}{(2\pi)^d} \frac{1}{(l^2 - \Delta)^2} = \frac{i}{(4\pi)^{d/2}} \Gamma(2-d/2) \Delta^{d/2-2} ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 2 1 = ( 4 π ) d /2 i Γ ( 2 − d /2 ) Δ d /2 − 2
∫ d d l ( 2 π ) d l 2 ( l 2 − Δ ) 2 = i ( 4 π ) d / 2 d 2 Γ ( 1 − d / 2 ) Δ d / 2 − 1 \int \frac{d^d l}{(2\pi)^d} \frac{l^2}{(l^2 - \Delta)^2} = \frac{i}{(4\pi)^{d/2}} \frac{d}{2} \Gamma(1-d/2) \Delta^{d/2-1} ∫ ( 2 π ) d d d l ( l 2 − Δ ) 2 l 2 = ( 4 π ) d /2 i 2 d Γ ( 1 − d /2 ) Δ d /2 − 1
在 d = 4 − ϵ d = 4-\epsilon d = 4 − ϵ 附近展开:
Γ ( 2 − d / 2 ) = 2 ϵ − γ E \Gamma(2-d/2) = \frac{2}{\epsilon} - \gamma_E Γ ( 2 − d /2 ) = ϵ 2 − γ E
d 2 Γ ( 1 − d / 2 ) = 4 − ϵ 2 Γ ( ϵ / 2 ) − 1 + ϵ / 2 = − 4 ϵ + 2 γ E − 1 \frac{d}{2} \Gamma(1-d/2) = \frac{4-\epsilon}{2} \frac{\Gamma(\epsilon/2)}{-1+\epsilon/2} = -\frac{4}{\epsilon} + 2\gamma_E - 1 2 d Γ ( 1 − d /2 ) = 2 4 − ϵ − 1 + ϵ /2 Γ ( ϵ /2 ) = − ϵ 4 + 2 γ E − 1
代入并整理,提取出未重整化自能 Σ ( p 2 ) \Sigma(p^2) Σ ( p 2 ) :
Σ ( p 2 ) = e 2 ( 4 π ) 2 ∫ 0 1 d x [ Δ ( 4 ϵ ˉ + 1 + 2 ln μ 2 Δ ) − ( 2 − x ) 2 p 2 ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 Δ ) ] \Sigma(p^2) = \frac{e^2}{(4\pi)^2} \int_0^1 dx \left[ \Delta \left( \frac{4}{\bar{\epsilon}} + 1 + 2\ln\frac{\mu^2}{\Delta} \right) - (2-x)^2 p^2 \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{\Delta} \right) \right] Σ ( p 2 ) = ( 4 π ) 2 e 2 ∫ 0 1 d x [ Δ ( ϵ ˉ 4 + 1 + 2 ln Δ μ 2 ) − ( 2 − x ) 2 p 2 ( ϵ ˉ 2 + ln Δ μ 2 ) ]
合并同类项,得到最终的自能表达式:
Σ ( p 2 ) = α 4 π ∫ 0 1 d x [ ( ( 2 − x ) 2 p 2 − 2 Δ ) ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 Δ ) − Δ ] \boxed{ \Sigma(p^2) = \frac{\alpha}{4\pi} \int_0^1 dx \left[ \left( (2-x)^2 p^2 - 2\Delta \right) \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{\Delta} \right) - \Delta \right] } Σ ( p 2 ) = 4 π α ∫ 0 1 d x [ ( ( 2 − x ) 2 p 2 − 2Δ ) ( ϵ ˉ 2 + ln Δ μ 2 ) − Δ ]
(注:此处 α = e 2 / 4 π \alpha = e^2/4\pi α = e 2 /4 π )
(b) 标量场的极点质量重整化条件
引入质量反项 δ m 2 \delta m^2 δ m 2 和场强反项 δ Z \delta_Z δ Z 后,重整化自能为 Σ R ( p 2 ) = Σ ( p 2 ) + p 2 δ Z − δ m 2 \Sigma_R(p^2) = \Sigma(p^2) + p^2 \delta_Z - \delta m^2 Σ R ( p 2 ) = Σ ( p 2 ) + p 2 δ Z − δ m 2 。
全传播子形式为:
G R ( p 2 ) = i p 2 − m 2 − Σ R ( p 2 ) G_R(p^2) = \frac{i}{p^2 - m^2 - \Sigma_R(p^2)} G R ( p 2 ) = p 2 − m 2 − Σ R ( p 2 ) i
极点质量 (Pole mass) m P m_P m P 定义为全传播子极点的精确位置。在在壳 (On-shell) 方案中,我们将拉格朗日量中的参数 m m m 定义为物理极点质量,即 m = m P m = m_P m = m P 。
为了使极点恰好位于 p 2 = m P 2 p^2 = m_P^2 p 2 = m P 2 ,且该极点处的留数 (Residue) 为 1(保证渐近态的正确归一化),必须满足以下两个条件:
极点位置条件:传播子分母在 p 2 = m P 2 p^2 = m_P^2 p 2 = m P 2 处为零。
留数条件:传播子分母在 p 2 = m P 2 p^2 = m_P^2 p 2 = m P 2 处的导数为 1。
因此,极点质量重整化条件为:
Σ R ( m P 2 ) = 0 且 d d p 2 Σ R ( p 2 ) ∣ p 2 = m P 2 = 0 \boxed{ \Sigma_R(m_P^2) = 0 \quad \text{且} \quad \frac{d}{dp^2}\Sigma_R(p^2) \bigg|_{p^2 = m_P^2} = 0 } Σ R ( m P 2 ) = 0 且 d p 2 d Σ R ( p 2 ) p 2 = m P 2 = 0
(c) MS ‾ \overline{\text{MS}} MS 方案与在壳 (OS) 方案下的反项
1. MS ‾ \overline{\text{MS}} MS 方案
在 MS ‾ \overline{\text{MS}} MS 方案中,反项仅用于抵消 2 ϵ ˉ \frac{2}{\bar{\epsilon}} ϵ ˉ 2 发散极点。
从 (a) 中的 Σ ( p 2 ) \Sigma(p^2) Σ ( p 2 ) 提取发散部分:
Σ div ( p 2 ) = α 4 π 2 ϵ ˉ ∫ 0 1 d x [ ( 2 − x ) 2 p 2 − 2 ( x m 2 − x ( 1 − x ) p 2 ) ] \Sigma_{\text{div}}(p^2) = \frac{\alpha}{4\pi} \frac{2}{\bar{\epsilon}} \int_0^1 dx \left[ (2-x)^2 p^2 - 2(xm^2 - x(1-x)p^2) \right] Σ div ( p 2 ) = 4 π α ϵ ˉ 2 ∫ 0 1 d x [ ( 2 − x ) 2 p 2 − 2 ( x m 2 − x ( 1 − x ) p 2 ) ]
利用积分 ∫ 0 1 ( 2 − x ) 2 d x = 7 3 \int_0^1 (2-x)^2 dx = \frac{7}{3} ∫ 0 1 ( 2 − x ) 2 d x = 3 7 和 ∫ 0 1 x ( 1 − x ) d x = 1 6 \int_0^1 x(1-x) dx = \frac{1}{6} ∫ 0 1 x ( 1 − x ) d x = 6 1 ,可得:
Σ div ( p 2 ) = α 4 π 2 ϵ ˉ ( 8 3 p 2 − m 2 ) \Sigma_{\text{div}}(p^2) = \frac{\alpha}{4\pi} \frac{2}{\bar{\epsilon}} \left( \frac{8}{3} p^2 - m^2 \right) Σ div ( p 2 ) = 4 π α ϵ ˉ 2 ( 3 8 p 2 − m 2 )
要求 Σ R = Σ + p 2 δ Z − δ m 2 \Sigma_R = \Sigma + p^2 \delta_Z - \delta m^2 Σ R = Σ + p 2 δ Z − δ m 2 有限,即 p 2 δ Z − δ m 2 = − Σ div ( p 2 ) p^2 \delta_Z - \delta m^2 = -\Sigma_{\text{div}}(p^2) p 2 δ Z − δ m 2 = − Σ div ( p 2 ) 。比较系数得到 MS ‾ \overline{\text{MS}} MS 反项:
δ Z MS ‾ = − α 4 π 16 3 ϵ ˉ , δ m MS ‾ 2 = − α 4 π 2 m 2 ϵ ˉ \boxed{ \delta_Z^{\overline{\text{MS}}} = - \frac{\alpha}{4\pi} \frac{16}{3\bar{\epsilon}}, \quad \delta m^2_{\overline{\text{MS}}} = - \frac{\alpha}{4\pi} \frac{2m^2}{\bar{\epsilon}} } δ Z MS = − 4 π α 3 ϵ ˉ 16 , δ m MS 2 = − 4 π α ϵ ˉ 2 m 2
2. 在壳 (On-shell) 方案
利用 (b) 中的条件:δ Z = − Σ ′ ( m 2 ) \delta_Z = -\Sigma'(m^2) δ Z = − Σ ′ ( m 2 ) 且 δ m 2 = Σ ( m 2 ) − m 2 Σ ′ ( m 2 ) \delta m^2 = \Sigma(m^2) - m^2 \Sigma'(m^2) δ m 2 = Σ ( m 2 ) − m 2 Σ ′ ( m 2 ) 。
在 p 2 = m 2 p^2 = m^2 p 2 = m 2 处,Δ = x 2 m 2 \Delta = x^2 m^2 Δ = x 2 m 2 。代入 Σ ( m 2 ) \Sigma(m^2) Σ ( m 2 ) 并完成对 x x x 的积分:
Σ ( m 2 ) = α m 2 4 π ∫ 0 1 d x [ ( 4 − 4 x − x 2 ) ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 x 2 m 2 ) − x 2 ] = α m 2 4 π [ 5 3 ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 m 2 ) − 55 9 ] \Sigma(m^2) = \frac{\alpha m^2}{4\pi} \int_0^1 dx \left[ (4 - 4x - x^2) \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{x^2 m^2} \right) - x^2 \right] = \frac{\alpha m^2}{4\pi} \left[ \frac{5}{3} \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{m^2} \right) - \frac{55}{9} \right] Σ ( m 2 ) = 4 π α m 2 ∫ 0 1 d x [ ( 4 − 4 x − x 2 ) ( ϵ ˉ 2 + ln x 2 m 2 μ 2 ) − x 2 ] = 4 π α m 2 [ 3 5 ( ϵ ˉ 2 + ln m 2 μ 2 ) − 9 55 ]
计算导数 Σ ′ ( p 2 ) \Sigma'(p^2) Σ ′ ( p 2 ) ,注意 ∂ Δ ∂ p 2 = − x ( 1 − x ) \frac{\partial \Delta}{\partial p^2} = -x(1-x) ∂ p 2 ∂ Δ = − x ( 1 − x ) :
Σ ′ ( m 2 ) = α 4 π ∫ 0 1 d x [ ( 4 − 2 x − x 2 ) ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 x 2 m 2 ) + 4 x − 8 + 4 x ] \Sigma'(m^2) = \frac{\alpha}{4\pi} \int_0^1 dx \left[ (4 - 2x - x^2) \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{x^2 m^2} \right) + \frac{4}{x} - 8 + 4x \right] Σ ′ ( m 2 ) = 4 π α ∫ 0 1 d x [ ( 4 − 2 x − x 2 ) ( ϵ ˉ 2 + ln x 2 m 2 μ 2 ) + x 4 − 8 + 4 x ]
这里出现了一项 ∫ 0 1 4 x d x \int_0^1 \frac{4}{x} dx ∫ 0 1 x 4 d x ,这是 QED 中典型的红外发散 (IR divergence) ,源于无质量光子。引入微小光子质量 m γ m_\gamma m γ 作为红外正规化,此时 Δ ≈ x 2 m 2 + ( 1 − x ) m γ 2 \Delta \approx x^2 m^2 + (1-x)m_\gamma^2 Δ ≈ x 2 m 2 + ( 1 − x ) m γ 2 ,该积分被正规化为 2 ln m 2 m γ 2 2 \ln\frac{m^2}{m_\gamma^2} 2 ln m γ 2 m 2 。完成剩余有限部分积分:
Σ ′ ( m 2 ) = α 4 π [ 8 3 ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 m 2 ) − 115 9 + 2 ln m 2 m γ 2 ] \Sigma'(m^2) = \frac{\alpha}{4\pi} \left[ \frac{8}{3} \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{m^2} \right) - \frac{115}{9} + 2 \ln\frac{m^2}{m_\gamma^2} \right] Σ ′ ( m 2 ) = 4 π α [ 3 8 ( ϵ ˉ 2 + ln m 2 μ 2 ) − 9 115 + 2 ln m γ 2 m 2 ]
由此得到在壳方案的反项:
δ Z OS = − α 4 π [ 8 3 ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 m 2 ) − 115 9 + 2 ln m 2 m γ 2 ] \boxed{ \delta_Z^{\text{OS}} = - \frac{\alpha}{4\pi} \left[ \frac{8}{3} \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{m^2} \right) - \frac{115}{9} + 2 \ln\frac{m^2}{m_\gamma^2} \right] } δ Z OS = − 4 π α [ 3 8 ( ϵ ˉ 2 + ln m 2 μ 2 ) − 9 115 + 2 ln m γ 2 m 2 ]
δ m OS 2 = α m 2 4 π [ − ( 2 ϵ ˉ + ln μ 2 m 2 ) + 20 3 − 2 ln m 2 m γ 2 ] \boxed{ \delta m^2_{\text{OS}} = \frac{\alpha m^2}{4\pi} \left[ - \left( \frac{2}{\bar{\epsilon}} + \ln\frac{\mu^2}{m^2} \right) + \frac{20}{3} - 2 \ln\frac{m^2}{m_\gamma^2} \right] } δ m OS 2 = 4 π α m 2 [ − ( ϵ ˉ 2 + ln m 2 μ 2 ) + 3 20 − 2 ln m γ 2 m 2 ]
(注:OS 方案的反项不仅包含 UV 发散 2 ϵ ˉ \frac{2}{\bar{\epsilon}} ϵ ˉ 2 ,还显式依赖于红外截断 m γ m_\gamma m γ 。)