习题 3.4 - 解答
a) 推导 [ φ ( x ) , P μ ] [\varphi(x), P^\mu] [ φ ( x ) , P μ ]
已知时空平移算符为 T ( a ) ≡ exp ( − i P μ a μ ) T(a) \equiv \exp(-iP^\mu a_\mu) T ( a ) ≡ exp ( − i P μ a μ ) ,且满足 T ( a ) − 1 φ ( x ) T ( a ) = φ ( x − a ) T(a)^{-1}\varphi(x)T(a) = \varphi(x - a) T ( a ) − 1 φ ( x ) T ( a ) = φ ( x − a ) 。
当 a μ a^\mu a μ 为无穷小量时,我们可以将等式两侧保留至 a μ a^\mu a μ 的一阶项进行展开。
对于等式左侧,平移算符及其逆算符展开为:
T ( a ) ≈ 1 − i P μ a μ , T ( a ) − 1 ≈ 1 + i P μ a μ T(a) \approx 1 - iP^\mu a_\mu, \quad T(a)^{-1} \approx 1 + iP^\mu a_\mu T ( a ) ≈ 1 − i P μ a μ , T ( a ) − 1 ≈ 1 + i P μ a μ
代入左侧得到:
( 1 + i P μ a μ ) φ ( x ) ( 1 − i P ν a ν ) ≈ φ ( x ) + i a μ P μ φ ( x ) − i a μ φ ( x ) P μ = φ ( x ) + i a μ [ P μ , φ ( x ) ] (1 + iP^\mu a_\mu)\varphi(x)(1 - iP^\nu a_\nu) \approx \varphi(x) + i a_\mu P^\mu \varphi(x) - i a_\mu \varphi(x) P^\mu = \varphi(x) + i a_\mu [P^\mu, \varphi(x)] ( 1 + i P μ a μ ) φ ( x ) ( 1 − i P ν a ν ) ≈ φ ( x ) + i a μ P μ φ ( x ) − i a μ φ ( x ) P μ = φ ( x ) + i a μ [ P μ , φ ( x )]
对于等式右侧,将场算符在 x x x 处进行泰勒展开:
φ ( x − a ) ≈ φ ( x ) − a μ ∂ μ φ ( x ) = φ ( x ) − a μ ∂ μ φ ( x ) \varphi(x - a) \approx \varphi(x) - a^\mu \partial_\mu \varphi(x) = \varphi(x) - a_\mu \partial^\mu \varphi(x) φ ( x − a ) ≈ φ ( x ) − a μ ∂ μ φ ( x ) = φ ( x ) − a μ ∂ μ φ ( x )
比较等式两侧的一阶项,得到:
i a μ [ P μ , φ ( x ) ] = − a μ ∂ μ φ ( x ) i a_\mu [P^\mu, \varphi(x)] = - a_\mu \partial^\mu \varphi(x) i a μ [ P μ , φ ( x )] = − a μ ∂ μ φ ( x )
由于 a μ a_\mu a μ 是任意无穷小量,可将其消去,得到:
i [ P μ , φ ( x ) ] = − ∂ μ φ ( x ) i [P^\mu, \varphi(x)] = - \partial^\mu \varphi(x) i [ P μ , φ ( x )] = − ∂ μ φ ( x )
两边同乘 − i -i − i 并利用对易子反对称性 [ A , B ] = − [ B , A ] [A, B] = -[B, A] [ A , B ] = − [ B , A ] ,得到最终结果:
[ φ ( x ) , P μ ] = − i ∂ μ φ ( x ) \boxed{ [\varphi(x), P^\mu] = -i \partial^\mu \varphi(x) } [ φ ( x ) , P μ ] = − i ∂ μ φ ( x )
b) 证明其时间分量等价于海森堡运动方程
取 (a) 中结果的时间分量 μ = 0 \mu = 0 μ = 0 :
[ φ ( x ) , P 0 ] = − i ∂ 0 φ ( x ) [\varphi(x), P^0] = -i \partial^0 \varphi(x) [ φ ( x ) , P 0 ] = − i ∂ 0 φ ( x )
已知 P 0 P^0 P 0 被等同于哈密顿量 H H H 。为了使该结果与标准的海森堡运动方程 i φ ˙ = [ φ , H ] i\dot{\varphi} = [\varphi, H] i φ ˙ = [ φ , H ] 符号完全一致,我们需要采用“多加”度规约定(mostly-plus metric signature)( − , + , + , + ) (-, +, +, +) ( − , + , + , + ) 。
在该度规下,坐标逆变与协变分量的关系为 x μ = ( t , x ) x^\mu = (t, \mathbf{x}) x μ = ( t , x ) ,x μ = ( − t , x ) x_\mu = (-t, \mathbf{x}) x μ = ( − t , x ) ,因此导数算符满足 ∂ 0 = − ∂ 0 = − ∂ ∂ t \partial^0 = -\partial_0 = -\frac{\partial}{\partial t} ∂ 0 = − ∂ 0 = − ∂ t ∂ 。
代入上式可得:
[ φ ( x ) , H ] = − i ( − ∂ φ ∂ t ) = i φ ˙ ( x ) [\varphi(x), H] = -i \left( -\frac{\partial \varphi}{\partial t} \right) = i \dot{\varphi}(x) [ φ ( x ) , H ] = − i ( − ∂ t ∂ φ ) = i φ ˙ ( x )
等式两边同乘 i i i (注意 i 2 = − 1 i^2 = -1 i 2 = − 1 ),并交换对易子顺序:
i φ ˙ ( x ) = [ φ ( x ) , H ] \boxed{ i\dot{\varphi}(x) = [\varphi(x), H] } i φ ˙ ( x ) = [ φ ( x ) , H ]
这正是算符演化的海森堡运动方程。
c) 利用海森堡方程推导自由场的克莱因-高登方程
自由标量场的哈密顿量为:
H = ∫ d 3 y 1 2 [ Π ( y ) 2 + ( ∇ y φ ( y ) ) 2 + m 2 φ ( y ) 2 ] H = \int d^3y \, \frac{1}{2} \left[ \Pi(\mathbf{y})^2 + (\nabla_y \varphi(\mathbf{y}))^2 + m^2 \varphi(\mathbf{y})^2 \right] H = ∫ d 3 y 2 1 [ Π ( y ) 2 + ( ∇ y φ ( y ) ) 2 + m 2 φ ( y ) 2 ]
利用等时正则对易关系 [ φ ( x ) , Π ( y ) ] = i δ ( 3 ) ( x − y ) [\varphi(\mathbf{x}), \Pi(\mathbf{y})] = i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) [ φ ( x ) , Π ( y )] = i δ ( 3 ) ( x − y ) 以及 [ φ ( x ) , φ ( y ) ] = 0 [\varphi(\mathbf{x}), \varphi(\mathbf{y})] = 0 [ φ ( x ) , φ ( y )] = 0 ,计算 φ ˙ \dot{\varphi} φ ˙ :
φ ˙ ( x ) = − i [ φ ( x ) , H ] = − i ∫ d 3 y 1 2 [ φ ( x ) , Π ( y ) 2 ] = − i ∫ d 3 y i δ ( 3 ) ( x − y ) Π ( y ) = Π ( x ) \dot{\varphi}(\mathbf{x}) = -i [\varphi(\mathbf{x}), H] = -i \int d^3y \, \frac{1}{2} [\varphi(\mathbf{x}), \Pi(\mathbf{y})^2] = -i \int d^3y \, i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) \Pi(\mathbf{y}) = \Pi(\mathbf{x}) φ ˙ ( x ) = − i [ φ ( x ) , H ] = − i ∫ d 3 y 2 1 [ φ ( x ) , Π ( y ) 2 ] = − i ∫ d 3 y i δ ( 3 ) ( x − y ) Π ( y ) = Π ( x )
接着计算 φ ¨ ( x ) = Π ˙ ( x ) = − i [ Π ( x ) , H ] \ddot{\varphi}(\mathbf{x}) = \dot{\Pi}(\mathbf{x}) = -i [\Pi(\mathbf{x}), H] φ ¨ ( x ) = Π ˙ ( x ) = − i [ Π ( x ) , H ] 。利用 [ Π ( x ) , Π ( y ) ] = 0 [\Pi(\mathbf{x}), \Pi(\mathbf{y})] = 0 [ Π ( x ) , Π ( y )] = 0 和 [ Π ( x ) , φ ( y ) ] = − i δ ( 3 ) ( x − y ) [\Pi(\mathbf{x}), \varphi(\mathbf{y})] = -i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) [ Π ( x ) , φ ( y )] = − i δ ( 3 ) ( x − y ) :
[ Π ( x ) , H ] = ∫ d 3 y 1 2 ( [ Π ( x ) , ( ∇ y φ ( y ) ) 2 ] + m 2 [ Π ( x ) , φ ( y ) 2 ] ) [\Pi(\mathbf{x}), H] = \int d^3y \, \frac{1}{2} \left( [\Pi(\mathbf{x}), (\nabla_y \varphi(\mathbf{y}))^2] + m^2 [\Pi(\mathbf{x}), \varphi(\mathbf{y})^2] \right) [ Π ( x ) , H ] = ∫ d 3 y 2 1 ( [ Π ( x ) , ( ∇ y φ ( y ) ) 2 ] + m 2 [ Π ( x ) , φ ( y ) 2 ] )
其中:
[ Π ( x ) , ( ∇ y φ ( y ) ) 2 ] = 2 ∇ y φ ( y ) ⋅ ∇ y [ Π ( x ) , φ ( y ) ] = 2 ∇ y φ ( y ) ⋅ ∇ y ( − i δ ( 3 ) ( x − y ) ) [\Pi(\mathbf{x}), (\nabla_y \varphi(\mathbf{y}))^2] = 2 \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) \cdot \nabla_y [\Pi(\mathbf{x}), \varphi(\mathbf{y})] = 2 \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) \cdot \nabla_y (-i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y})) [ Π ( x ) , ( ∇ y φ ( y ) ) 2 ] = 2 ∇ y φ ( y ) ⋅ ∇ y [ Π ( x ) , φ ( y )] = 2 ∇ y φ ( y ) ⋅ ∇ y ( − i δ ( 3 ) ( x − y ))
[ Π ( x ) , φ ( y ) 2 ] = 2 φ ( y ) ( − i δ ( 3 ) ( x − y ) ) [\Pi(\mathbf{x}), \varphi(\mathbf{y})^2] = 2 \varphi(\mathbf{y}) (-i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y})) [ Π ( x ) , φ ( y ) 2 ] = 2 φ ( y ) ( − i δ ( 3 ) ( x − y ))
代入积分,并对第一项进行分部积分(假设边界项为零):
[ Π ( x ) , H ] = − i ∫ d 3 y [ − ∇ y 2 φ ( y ) δ ( 3 ) ( x − y ) + m 2 φ ( y ) δ ( 3 ) ( x − y ) ] = i ∇ 2 φ ( x ) − i m 2 φ ( x ) [\Pi(\mathbf{x}), H] = -i \int d^3y \left[ -\nabla_y^2 \varphi(\mathbf{y}) \delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) + m^2 \varphi(\mathbf{y}) \delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) \right] = i \nabla^2 \varphi(\mathbf{x}) - i m^2 \varphi(\mathbf{x}) [ Π ( x ) , H ] = − i ∫ d 3 y [ − ∇ y 2 φ ( y ) δ ( 3 ) ( x − y ) + m 2 φ ( y ) δ ( 3 ) ( x − y ) ] = i ∇ 2 φ ( x ) − i m 2 φ ( x )
因此:
φ ¨ ( x ) = − i ( i ∇ 2 φ ( x ) − i m 2 φ ( x ) ) = ∇ 2 φ ( x ) − m 2 φ ( x ) \ddot{\varphi}(\mathbf{x}) = -i \left( i \nabla^2 \varphi(\mathbf{x}) - i m^2 \varphi(\mathbf{x}) \right) = \nabla^2 \varphi(\mathbf{x}) - m^2 \varphi(\mathbf{x}) φ ¨ ( x ) = − i ( i ∇ 2 φ ( x ) − i m 2 φ ( x ) ) = ∇ 2 φ ( x ) − m 2 φ ( x )
移项并利用达朗贝尔算符 ∂ μ ∂ μ = − ∂ t 2 + ∇ 2 \partial_\mu \partial^\mu = -\partial_t^2 + \nabla^2 ∂ μ ∂ μ = − ∂ t 2 + ∇ 2 (在 ( − , + , + , + ) (-,+,+,+) ( − , + , + , + ) 度规下),得到:
( ∂ μ ∂ μ + m 2 ) φ ( x ) = 0 \boxed{ (\partial_\mu \partial^\mu + m^2)\varphi(x) = 0 } ( ∂ μ ∂ μ + m 2 ) φ ( x ) = 0
此即克莱因-高登方程。
d) 证明空间动量算符 P \mathbf{P} P 满足 (a) 中的关系
已知空间动量算符定义为:
P ≡ − ∫ d 3 y Π ( y ) ∇ y φ ( y ) \mathbf{P} \equiv - \int d^3y \, \Pi(\mathbf{y}) \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) P ≡ − ∫ d 3 y Π ( y ) ∇ y φ ( y )
计算 φ ( x ) \varphi(\mathbf{x}) φ ( x ) 与 P \mathbf{P} P 的对易子(注意 φ ( x ) \varphi(\mathbf{x}) φ ( x ) 与 ∇ y φ ( y ) \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) ∇ y φ ( y ) 对易):
[ φ ( x ) , P ] = − ∫ d 3 y [ φ ( x ) , Π ( y ) ] ∇ y φ ( y ) [\varphi(\mathbf{x}), \mathbf{P}] = - \int d^3y \, [\varphi(\mathbf{x}), \Pi(\mathbf{y})] \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) [ φ ( x ) , P ] = − ∫ d 3 y [ φ ( x ) , Π ( y )] ∇ y φ ( y )
代入等时正则对易关系 [ φ ( x ) , Π ( y ) ] = i δ ( 3 ) ( x − y ) [\varphi(\mathbf{x}), \Pi(\mathbf{y})] = i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) [ φ ( x ) , Π ( y )] = i δ ( 3 ) ( x − y ) :
[ φ ( x ) , P ] = − ∫ d 3 y i δ ( 3 ) ( x − y ) ∇ y φ ( y ) = − i ∇ φ ( x ) [\varphi(\mathbf{x}), \mathbf{P}] = - \int d^3y \, i\delta^{(3)}(\mathbf{x}-\mathbf{y}) \nabla_y \varphi(\mathbf{y}) = -i \nabla \varphi(\mathbf{x}) [ φ ( x ) , P ] = − ∫ d 3 y i δ ( 3 ) ( x − y ) ∇ y φ ( y ) = − i ∇ φ ( x )
在 ( − , + , + , + ) (-,+,+,+) ( − , + , + , + ) 度规下,空间分量 μ = j \mu = j μ = j 满足 ∂ j = ∂ j = ∇ j \partial^j = \partial_j = \nabla^j ∂ j = ∂ j = ∇ j 。因此上式可写为分量形式:
[ φ ( x ) , P j ] = − i ∂ j φ ( x ) \boxed{ [\varphi(x), P^j] = -i \partial^j \varphi(x) } [ φ ( x ) , P j ] = − i ∂ j φ ( x )
这与 (a) 中推导的 [ φ ( x ) , P μ ] = − i ∂ μ φ ( x ) [\varphi(x), P^\mu] = -i \partial^\mu \varphi(x) [ φ ( x ) , P μ ] = − i ∂ μ φ ( x ) 的空间分量完全一致。
e) 用产生和湮灭算符表达 P \mathbf{P} P
写出自由标量场 φ ( x ) \varphi(\mathbf{x}) φ ( x ) 和共轭动量 Π ( x ) \Pi(\mathbf{x}) Π ( x ) 在 t = 0 t=0 t = 0 时的动量空间展开式:
φ ( x ) = ∫ d 3 k ( 2 π ) 3 2 ω k ( a ( k ) e i k ⋅ x + a † ( k ) e − i k ⋅ x ) \varphi(\mathbf{x}) = \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3 \sqrt{2\omega_k}} \left( a(\mathbf{k}) e^{i\mathbf{k}\cdot\mathbf{x}} + a^\dagger(\mathbf{k}) e^{-i\mathbf{k}\cdot\mathbf{x}} \right) φ ( x ) = ∫ ( 2 π ) 3 2 ω k d 3 k ( a ( k ) e i k ⋅ x + a † ( k ) e − i k ⋅ x )
Π ( x ) = φ ˙ ( x ) = ∫ d 3 k ( 2 π ) 3 2 ω k ( − i ω k ) ( a ( k ) e i k ⋅ x − a † ( k ) e − i k ⋅ x ) \Pi(\mathbf{x}) = \dot{\varphi}(\mathbf{x}) = \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3 \sqrt{2\omega_k}} (-i\omega_k) \left( a(\mathbf{k}) e^{i\mathbf{k}\cdot\mathbf{x}} - a^\dagger(\mathbf{k}) e^{-i\mathbf{k}\cdot\mathbf{x}} \right) Π ( x ) = φ ˙ ( x ) = ∫ ( 2 π ) 3 2 ω k d 3 k ( − i ω k ) ( a ( k ) e i k ⋅ x − a † ( k ) e − i k ⋅ x )
计算 φ ( x ) \varphi(\mathbf{x}) φ ( x ) 的空间梯度:
∇ φ ( x ) = ∫ d 3 k ′ ( 2 π ) 3 2 ω k ′ ( i k ′ ) ( a ( k ′ ) e i k ′ ⋅ x − a † ( k ′ ) e − i k ′ ⋅ x ) \nabla \varphi(\mathbf{x}) = \int \frac{d^3k'}{(2\pi)^3 \sqrt{2\omega_{k'}}} (i\mathbf{k}') \left( a(\mathbf{k}') e^{i\mathbf{k}'\cdot\mathbf{x}} - a^\dagger(\mathbf{k}') e^{-i\mathbf{k}'\cdot\mathbf{x}} \right) ∇ φ ( x ) = ∫ ( 2 π ) 3 2 ω k ′ d 3 k ′ ( i k ′ ) ( a ( k ′ ) e i k ′ ⋅ x − a † ( k ′ ) e − i k ′ ⋅ x )
将它们代入 P \mathbf{P} P 的定义式中,并首先完成对 d 3 x d^3x d 3 x 的空间积分。空间积分会产生狄拉克 δ \delta δ 函数 ( 2 π ) 3 δ ( 3 ) ( k ± k ′ ) (2\pi)^3 \delta^{(3)}(\mathbf{k} \pm \mathbf{k}') ( 2 π ) 3 δ ( 3 ) ( k ± k ′ ) ,从而消除 d 3 k ′ d^3k' d 3 k ′ 的积分:
P = − ∫ d 3 k ( 2 π ) 3 2 ω k ( ω k k ) [ a ( k ) a ( − k ) − a ( k ) a † ( k ) − a † ( k ) a ( k ) + a † ( k ) a † ( − k ) ] \mathbf{P} = - \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3 2\omega_k} (\omega_k \mathbf{k}) \left[ a(\mathbf{k})a(-\mathbf{k}) - a(\mathbf{k})a^\dagger(\mathbf{k}) - a^\dagger(\mathbf{k})a(\mathbf{k}) + a^\dagger(\mathbf{k})a^\dagger(-\mathbf{k}) \right] P = − ∫ ( 2 π ) 3 2 ω k d 3 k ( ω k k ) [ a ( k ) a ( − k ) − a ( k ) a † ( k ) − a † ( k ) a ( k ) + a † ( k ) a † ( − k ) ]
由于积分域是对称的,且 k \mathbf{k} k 是奇函数,而 a ( k ) a ( − k ) a(\mathbf{k})a(-\mathbf{k}) a ( k ) a ( − k ) 和 a † ( k ) a † ( − k ) a^\dagger(\mathbf{k})a^\dagger(-\mathbf{k}) a † ( k ) a † ( − k ) 在 k → − k \mathbf{k} \to -\mathbf{k} k → − k 下是偶函数,因此这两项的积分严格为零。剩下交叉项:
P = ∫ d 3 k ( 2 π ) 3 k 2 [ a ( k ) a † ( k ) + a † ( k ) a ( k ) ] \mathbf{P} = \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3} \frac{\mathbf{k}}{2} \left[ a(\mathbf{k})a^\dagger(\mathbf{k}) + a^\dagger(\mathbf{k})a(\mathbf{k}) \right] P = ∫ ( 2 π ) 3 d 3 k 2 k [ a ( k ) a † ( k ) + a † ( k ) a ( k ) ]
利用对易关系 a ( k ) a † ( k ) = a † ( k ) a ( k ) + ( 2 π ) 3 δ ( 3 ) ( 0 ) a(\mathbf{k})a^\dagger(\mathbf{k}) = a^\dagger(\mathbf{k})a(\mathbf{k}) + (2\pi)^3 \delta^{(3)}(0) a ( k ) a † ( k ) = a † ( k ) a ( k ) + ( 2 π ) 3 δ ( 3 ) ( 0 ) 进行正规序化(Normal Ordering)。由于无穷大常数项正比于 ∫ d 3 k k δ ( 3 ) ( 0 ) \int d^3k \, \mathbf{k} \delta^{(3)}(0) ∫ d 3 k k δ ( 3 ) ( 0 ) ,被积函数为奇函数,该常数项积分为零(物理上也要求真空动量为零)。最终得到:
P = ∫ d 3 k ( 2 π ) 3 k a † ( k ) a ( k ) \boxed{ \mathbf{P} = \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3} \mathbf{k} \, a^\dagger(\mathbf{k}) a(\mathbf{k}) } P = ∫ ( 2 π ) 3 d 3 k k a † ( k ) a ( k )