习题 40.1 - 解答
为了分析双线性型 T μ ν = Ψ ‾ S μ ν Ψ T^{\mu\nu} = \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi T μν = Ψ S μν Ψ 和 T ~ μ ν = Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ \tilde{T}^{\mu\nu} = \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi T ~ μν = Ψ i S μν γ 5 Ψ 在分立对称性 P P P 、T T T 、C C C 下的变换性质,我们首先明确相关算符和矩阵的定义与约定。
洛伦兹群生成元的旋量表示为 S μ ν = i 4 [ γ μ , γ ν ] S^{\mu\nu} = \frac{i}{4}[\gamma^\mu, \gamma^\nu] S μν = 4 i [ γ μ , γ ν ] 。手征矩阵定义为 γ 5 = i γ 0 γ 1 γ 2 γ 3 \gamma_5 = i\gamma^0\gamma^1\gamma^2\gamma^3 γ 5 = i γ 0 γ 1 γ 2 γ 3 ,满足 { γ 5 , γ μ } = 0 \{\gamma_5, \gamma^\mu\} = 0 { γ 5 , γ μ } = 0 且 [ γ 5 , S μ ν ] = 0 [\gamma_5, S^{\mu\nu}] = 0 [ γ 5 , S μν ] = 0 。
定义空间反演矩阵 P ν μ = diag ( 1 , − 1 , − 1 , − 1 ) \mathcal{P}^\mu_{\;\;\nu} = \text{diag}(1, -1, -1, -1) P ν μ = diag ( 1 , − 1 , − 1 , − 1 ) ,使得 x P = ( t , − x ) = P x x_P = (t, -\mathbf{x}) = \mathcal{P}x x P = ( t , − x ) = P x ,以及 x T = ( − t , x ) = − P x x_T = (-t, \mathbf{x}) = -\mathcal{P}x x T = ( − t , x ) = − P x 。
1. 宇称变换 (Parity, P P P )
在宇称变换下,狄拉克场及其伴随场的变换为:
Ψ ( x ) → P γ 0 Ψ ( x P ) , Ψ ‾ ( x ) → P Ψ ‾ ( x P ) γ 0 \Psi(x) \xrightarrow{P} \gamma^0 \Psi(x_P), \quad \overline{\Psi}(x) \xrightarrow{P} \overline{\Psi}(x_P) \gamma^0 Ψ ( x ) P γ 0 Ψ ( x P ) , Ψ ( x ) P Ψ ( x P ) γ 0
对于任意双线性型 Ψ ‾ Γ Ψ \overline{\Psi} \Gamma \Psi Ψ ΓΨ ,其变换由 γ 0 Γ γ 0 \gamma^0 \Gamma \gamma^0 γ 0 Γ γ 0 决定。
利用 γ 0 γ μ γ 0 = P α μ γ α \gamma^0 \gamma^\mu \gamma^0 = \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \gamma^\alpha γ 0 γ μ γ 0 = P α μ γ α ,我们有:
γ 0 S μ ν γ 0 = i 4 [ γ 0 γ μ γ 0 , γ 0 γ ν γ 0 ] = P α μ P β ν S α β \gamma^0 S^{\mu\nu} \gamma^0 = \frac{i}{4} [\gamma^0 \gamma^\mu \gamma^0, \gamma^0 \gamma^\nu \gamma^0] = \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} S^{\alpha\beta} γ 0 S μν γ 0 = 4 i [ γ 0 γ μ γ 0 , γ 0 γ ν γ 0 ] = P α μ P β ν S α β
由于 γ 0 γ 5 γ 0 = − γ 5 \gamma^0 \gamma_5 \gamma^0 = -\gamma_5 γ 0 γ 5 γ 0 = − γ 5 ,对于包含 γ 5 \gamma_5 γ 5 的项:
γ 0 ( i S μ ν γ 5 ) γ 0 = i ( γ 0 S μ ν γ 0 ) ( γ 0 γ 5 γ 0 ) = − P α μ P β ν ( i S α β γ 5 ) \gamma^0 (i S^{\mu\nu} \gamma_5) \gamma^0 = i (\gamma^0 S^{\mu\nu} \gamma^0) (\gamma^0 \gamma_5 \gamma^0) = -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} (i S^{\alpha\beta} \gamma_5) γ 0 ( i S μν γ 5 ) γ 0 = i ( γ 0 S μν γ 0 ) ( γ 0 γ 5 γ 0 ) = − P α μ P β ν ( i S α β γ 5 )
因此,在 P P P 变换下:
Ψ ‾ S μ ν Ψ → P P α μ P β ν Ψ ‾ S α β Ψ ∣ x P \boxed{ \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \xrightarrow{P} \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \overline{\Psi} S^{\alpha\beta} \Psi |_{x_P} } Ψ S μν Ψ P P α μ P β ν Ψ S α β Ψ ∣ x P
Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ → P − P α μ P β ν Ψ ‾ i S α β γ 5 Ψ ∣ x P \boxed{ \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \xrightarrow{P} -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \overline{\Psi} i S^{\alpha\beta} \gamma_5 \Psi |_{x_P} } Ψ i S μν γ 5 Ψ P − P α μ P β ν Ψ i S α β γ 5 Ψ ∣ x P
这表明 T μ ν T^{\mu\nu} T μν 是一个赝张量(或称正常张量),而 T ~ μ ν \tilde{T}^{\mu\nu} T ~ μν 具有额外的负号。
2. 时间反演变换 (Time Reversal, T T T )
时间反演算符是反幺正的(包含复共轭)。场的变换为:
Ψ ( x ) → T T Ψ ( x T ) , Ψ ‾ ( x ) → T Ψ ‾ ( x T ) γ 0 T − 1 γ 0 \Psi(x) \xrightarrow{T} \mathcal{T} \Psi(x_T), \quad \overline{\Psi}(x) \xrightarrow{T} \overline{\Psi}(x_T) \gamma^0 \mathcal{T}^{-1} \gamma^0 Ψ ( x ) T T Ψ ( x T ) , Ψ ( x ) T Ψ ( x T ) γ 0 T − 1 γ 0
其中 T \mathcal{T} T 满足 T − 1 ( γ μ ) ∗ T = P α μ γ α \mathcal{T}^{-1} (\gamma^\mu)^* \mathcal{T} = \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \gamma^\alpha T − 1 ( γ μ ) ∗ T = P α μ γ α 。由于 [ γ 0 , T ] = 0 [\gamma^0, \mathcal{T}] = 0 [ γ 0 , T ] = 0 ,双线性型的变换矩阵为 T − 1 Γ ∗ T \mathcal{T}^{-1} \Gamma^* \mathcal{T} T − 1 Γ ∗ T 。
对于 S μ ν S^{\mu\nu} S μν :
T − 1 ( S μ ν ) ∗ T = − i 4 [ T − 1 ( γ μ ) ∗ T , T − 1 ( γ ν ) ∗ T ] = − P α μ P β ν S α β \mathcal{T}^{-1} (S^{\mu\nu})^* \mathcal{T} = -\frac{i}{4} [\mathcal{T}^{-1} (\gamma^\mu)^* \mathcal{T}, \mathcal{T}^{-1} (\gamma^\nu)^* \mathcal{T}] = -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} S^{\alpha\beta} T − 1 ( S μν ) ∗ T = − 4 i [ T − 1 ( γ μ ) ∗ T , T − 1 ( γ ν ) ∗ T ] = − P α μ P β ν S α β
对于 i S μ ν γ 5 i S^{\mu\nu} \gamma_5 i S μν γ 5 ,注意到在标准表示中 γ 5 ∗ = γ 5 \gamma_5^* = \gamma_5 γ 5 ∗ = γ 5 且 [ T , γ 5 ] = 0 [\mathcal{T}, \gamma_5] = 0 [ T , γ 5 ] = 0 ,故 T − 1 γ 5 ∗ T = γ 5 \mathcal{T}^{-1} \gamma_5^* \mathcal{T} = \gamma_5 T − 1 γ 5 ∗ T = γ 5 。同时复共轭会使 i → − i i \to -i i → − i :
T − 1 ( i S μ ν γ 5 ) ∗ T = − i ( − P α μ P β ν S α β ) γ 5 = P α μ P β ν ( i S α β γ 5 ) \mathcal{T}^{-1} (i S^{\mu\nu} \gamma_5)^* \mathcal{T} = -i (-\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} S^{\alpha\beta}) \gamma_5 = \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} (i S^{\alpha\beta} \gamma_5) T − 1 ( i S μν γ 5 ) ∗ T = − i ( − P α μ P β ν S α β ) γ 5 = P α μ P β ν ( i S α β γ 5 )
因此,在 T T T 变换下:
Ψ ‾ S μ ν Ψ → T − P α μ P β ν Ψ ‾ S α β Ψ ∣ x T \boxed{ \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \xrightarrow{T} -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \overline{\Psi} S^{\alpha\beta} \Psi |_{x_T} } Ψ S μν Ψ T − P α μ P β ν Ψ S α β Ψ ∣ x T
Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ → T P α μ P β ν Ψ ‾ i S α β γ 5 Ψ ∣ x T \boxed{ \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \xrightarrow{T} \mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \overline{\Psi} i S^{\alpha\beta} \gamma_5 \Psi |_{x_T} } Ψ i S μν γ 5 Ψ T P α μ P β ν Ψ i S α β γ 5 Ψ ∣ x T
3. 电荷共轭变换 (Charge Conjugation, C C C )
在电荷共轭下,Ψ → C C Ψ ‾ T \Psi \xrightarrow{C} C \overline{\Psi}^T Ψ C C Ψ T ,Ψ ‾ → C − Ψ T C − 1 \overline{\Psi} \xrightarrow{C} -\Psi^T C^{-1} Ψ C − Ψ T C − 1 。利用费米子场的反对易性,双线性型的变换为:
Ψ ‾ Γ Ψ → C − Ψ T C − 1 Γ C Ψ ‾ T = Ψ ‾ ( C − 1 Γ C ) T Ψ \overline{\Psi} \Gamma \Psi \xrightarrow{C} -\Psi^T C^{-1} \Gamma C \overline{\Psi}^T = \overline{\Psi} (C^{-1} \Gamma C)^T \Psi Ψ ΓΨ C − Ψ T C − 1 Γ C Ψ T = Ψ ( C − 1 Γ C ) T Ψ
已知 C − 1 γ μ C = − ( γ μ ) T C^{-1} \gamma^\mu C = -(\gamma^\mu)^T C − 1 γ μ C = − ( γ μ ) T 且 C − 1 γ 5 C = γ 5 T = γ 5 C^{-1} \gamma_5 C = \gamma_5^T = \gamma_5 C − 1 γ 5 C = γ 5 T = γ 5 。
对于 S μ ν S^{\mu\nu} S μν :
C − 1 S μ ν C = i 4 [ − ( γ μ ) T , − ( γ ν ) T ] = i 4 [ γ μ , γ ν ] T = − ( S μ ν ) T C^{-1} S^{\mu\nu} C = \frac{i}{4} [-(\gamma^\mu)^T, -(\gamma^\nu)^T] = \frac{i}{4} [\gamma^\mu, \gamma^\nu]^T = -(S^{\mu\nu})^T C − 1 S μν C = 4 i [ − ( γ μ ) T , − ( γ ν ) T ] = 4 i [ γ μ , γ ν ] T = − ( S μν ) T
取转置后得到 ( C − 1 S μ ν C ) T = − S μ ν (C^{-1} S^{\mu\nu} C)^T = -S^{\mu\nu} ( C − 1 S μν C ) T = − S μν 。
对于 i S μ ν γ 5 i S^{\mu\nu} \gamma_5 i S μν γ 5 :
C − 1 ( i S μ ν γ 5 ) C = i ( − ( S μ ν ) T ) γ 5 T = − i ( γ 5 S μ ν ) T = − i ( S μ ν γ 5 ) T C^{-1} (i S^{\mu\nu} \gamma_5) C = i (-(S^{\mu\nu})^T) \gamma_5^T = -i (\gamma_5 S^{\mu\nu})^T = -i (S^{\mu\nu} \gamma_5)^T C − 1 ( i S μν γ 5 ) C = i ( − ( S μν ) T ) γ 5 T = − i ( γ 5 S μν ) T = − i ( S μν γ 5 ) T
取转置后得到 ( C − 1 i S μ ν γ 5 C ) T = − i S μ ν γ 5 (C^{-1} i S^{\mu\nu} \gamma_5 C)^T = -i S^{\mu\nu} \gamma_5 ( C − 1 i S μν γ 5 C ) T = − i S μν γ 5 。
因此,在 C C C 变换下,两者均获得一个负号:
Ψ ‾ S μ ν Ψ → C − Ψ ‾ S μ ν Ψ \boxed{ \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \xrightarrow{C} -\overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi } Ψ S μν Ψ C − Ψ S μν Ψ
Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ → C − Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ \boxed{ \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \xrightarrow{C} -\overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi } Ψ i S μν γ 5 Ψ C − Ψ i S μν γ 5 Ψ
4. 验证 C P T CPT C P T 偶性 (Even under C P T CPT C P T )
将 P P P 、T T T 、C C C 变换依次作用于这两个张量。注意坐标变换为 x → P x P → T − x → C − x x \xrightarrow{P} x_P \xrightarrow{T} -x \xrightarrow{C} -x x P x P T − x C − x 。
对于 T μ ν ( x ) = Ψ ‾ S μ ν Ψ T^{\mu\nu}(x) = \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi T μν ( x ) = Ψ S μν Ψ :
T μ ν ( x ) → P , T − P α μ P β ν P ρ α P σ β T ρ σ ( − x ) = − T μ ν ( − x ) → C − ( − T μ ν ( − x ) ) = T μ ν ( − x ) T^{\mu\nu}(x) \xrightarrow{P,T} -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \mathcal{P}^\alpha_{\;\;\rho} \mathcal{P}^\beta_{\;\;\sigma} T^{\rho\sigma}(-x) = -T^{\mu\nu}(-x) \xrightarrow{C} -(-T^{\mu\nu}(-x)) = T^{\mu\nu}(-x) T μν ( x ) P , T − P α μ P β ν P ρ α P σ β T ρ σ ( − x ) = − T μν ( − x ) C − ( − T μν ( − x )) = T μν ( − x )
对于 T ~ μ ν ( x ) = Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ \tilde{T}^{\mu\nu}(x) = \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi T ~ μν ( x ) = Ψ i S μν γ 5 Ψ :
T ~ μ ν ( x ) → P , T − P α μ P β ν P ρ α P σ β T ~ ρ σ ( − x ) = − T ~ μ ν ( − x ) → C − ( − T ~ μ ν ( − x ) ) = T ~ μ ν ( − x ) \tilde{T}^{\mu\nu}(x) \xrightarrow{P,T} -\mathcal{P}^\mu_{\;\;\alpha} \mathcal{P}^\nu_{\;\;\beta} \mathcal{P}^\alpha_{\;\;\rho} \mathcal{P}^\beta_{\;\;\sigma} \tilde{T}^{\rho\sigma}(-x) = -\tilde{T}^{\mu\nu}(-x) \xrightarrow{C} -(-\tilde{T}^{\mu\nu}(-x)) = \tilde{T}^{\mu\nu}(-x) T ~ μν ( x ) P , T − P α μ P β ν P ρ α P σ β T ~ ρ σ ( − x ) = − T ~ μν ( − x ) C − ( − T ~ μν ( − x )) = T ~ μν ( − x )
根据量子场论中的定义,一个秩为 n n n 的张量算符 O μ 1 … μ n O^{\mu_1 \dots \mu_n} O μ 1 … μ n 如果在 C P T CPT C P T 下变换为 ( − 1 ) n O μ 1 … μ n ( − x ) (-1)^n O^{\mu_1 \dots \mu_n}(-x) ( − 1 ) n O μ 1 … μ n ( − x ) ,则称其在 C P T CPT C P T 下是偶的 (even)。这里 n = 2 n=2 n = 2 ,( − 1 ) 2 = 1 (-1)^2 = 1 ( − 1 ) 2 = 1 。
两者在 C P T 变换下均变为自身(坐标反号),因此在 C P T 下都是偶的 (even)。 \boxed{ \text{两者在 } CPT \text{ 变换下均变为自身(坐标反号),因此在 } CPT \text{ 下都是偶的 (even)。} } 两者在 C P T 变换下均变为自身(坐标反号),因此在 C P T 下都是偶的 (even) 。
5. 马约拉纳场 (Majorana Field) 的情况
马约拉纳场满足其自身等于其电荷共轭场,即 Ψ = Ψ C \Psi = \Psi^C Ψ = Ψ C 。
这意味着对于马约拉纳场,任何双线性型必须等于其在 C C C 变换下的结果。
根据第3部分的推导,我们已经证明了这两个双线性型在 C C C 变换下都是奇的 (odd):
Ψ ‾ S μ ν Ψ = ( Ψ ‾ S μ ν Ψ ) C = − Ψ ‾ S μ ν Ψ ⟹ Ψ ‾ S μ ν Ψ = 0 \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi = \left( \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \right)^C = -\overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \implies \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi = 0 Ψ S μν Ψ = ( Ψ S μν Ψ ) C = − Ψ S μν Ψ ⟹ Ψ S μν Ψ = 0
Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ = ( Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ ) C = − Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ ⟹ Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ = 0 \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi = \left( \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \right)^C = -\overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \implies \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi = 0 Ψ i S μν γ 5 Ψ = ( Ψ i S μν γ 5 Ψ ) C = − Ψ i S μν γ 5 Ψ ⟹ Ψ i S μν γ 5 Ψ = 0
如果 Ψ 是马约拉纳场,这两个双线性型 Ψ ‾ S μ ν Ψ 和 Ψ ‾ i S μ ν γ 5 Ψ 均严格为零。 \boxed{ \text{如果 } \Psi \text{ 是马约拉纳场,这两个双线性型 } \overline{\Psi} S^{\mu\nu} \Psi \text{ 和 } \overline{\Psi} i S^{\mu\nu} \gamma_5 \Psi \text{ 均严格为零。} } 如果 Ψ 是马约拉纳场,这两个双线性型 Ψ S μν Ψ 和 Ψ i S μν γ 5 Ψ 均严格为零。