习题 86.1 - 解答
物理背景与分析
在规范场论中,复标量场 φ \varphi φ 处于规范群的某个复表示 R R R 中,其生成元 T R a T_R^a T R a 是 d ( R ) × d ( R ) d(R) \times d(R) d ( R ) × d ( R ) 的厄米矩阵。为了将复标量场分解为实标量场,我们引入 φ j = 1 2 ( ϕ j + i ϕ j + d ( R ) ) \varphi_j = \frac{1}{\sqrt{2}} (\phi_j + i \phi_{j+d(R)}) φ j = 2 1 ( ϕ j + i ϕ j + d ( R ) ) ,其中 ϕ \phi ϕ 是具有 2 d ( R ) 2d(R) 2 d ( R ) 个分量的实标量场。由于 ϕ \phi ϕ 是实场,规范变换作用在 ϕ \phi ϕ 上时,其对应的生成元 T a \mathcal{T}^a T a 必须满足 − i T a -i\mathcal{T}^a − i T a 为实反对称矩阵,即 T a \mathcal{T}^a T a 是纯虚的厄米矩阵。我们可以通过分离规范变换的实部和虚部来构造出 T a \mathcal{T}^a T a 的分块矩阵形式。
(a) 求解 T a \mathcal{T}^a T a 的表达式
为了避免指标 i i i 与虚数单位 i i i 混淆,我们将复标量场的分量记为 φ j \varphi_j φ j 和 φ k \varphi_k φ k 。根据题意,复标量场的无穷小规范变换为:
δ φ j = − i θ a ( T R a ) j k φ k \delta \varphi_j = -i \theta^a (T_R^a)_j{}^k \varphi_k δ φ j = − i θ a ( T R a ) j k φ k
将生成元 T R a T_R^a T R a 分解为实部和虚部:
T R a = Re ( T R a ) + i Im ( T R a ) T_R^a = \text{Re}(T_R^a) + i \text{Im}(T_R^a) T R a = Re ( T R a ) + i Im ( T R a )
同时代入 φ k = 1 2 ( ϕ k + i ϕ k + d ) \varphi_k = \frac{1}{\sqrt{2}} (\phi_k + i \phi_{k+d}) φ k = 2 1 ( ϕ k + i ϕ k + d ) ,我们得到:
δ φ j = − i θ a [ Re ( T R a ) j k + i Im ( T R a ) j k ] 1 2 ( ϕ k + i ϕ k + d ) = θ a 2 [ Im ( T R a ) j k − i Re ( T R a ) j k ] ( ϕ k + i ϕ k + d ) = θ a 2 { [ Im ( T R a ) j k ϕ k + Re ( T R a ) j k ϕ k + d ] + i [ − Re ( T R a ) j k ϕ k + Im ( T R a ) j k ϕ k + d ] } \begin{aligned} \delta \varphi_j &= -i \theta^a \left[ \text{Re}(T_R^a)_{jk} + i \text{Im}(T_R^a)_{jk} \right] \frac{1}{\sqrt{2}} (\phi_k + i \phi_{k+d}) \\ &= \frac{\theta^a}{\sqrt{2}} \left[ \text{Im}(T_R^a)_{jk} - i \text{Re}(T_R^a)_{jk} \right] (\phi_k + i \phi_{k+d}) \\ &= \frac{\theta^a}{\sqrt{2}} \left\{ \left[ \text{Im}(T_R^a)_{jk} \phi_k + \text{Re}(T_R^a)_{jk} \phi_{k+d} \right] + i \left[ -\text{Re}(T_R^a)_{jk} \phi_k + \text{Im}(T_R^a)_{jk} \phi_{k+d} \right] \right\} \end{aligned} δ φ j = − i θ a [ Re ( T R a ) j k + i Im ( T R a ) j k ] 2 1 ( ϕ k + i ϕ k + d ) = 2 θ a [ Im ( T R a ) j k − i Re ( T R a ) j k ] ( ϕ k + i ϕ k + d ) = 2 θ a { [ Im ( T R a ) j k ϕ k + Re ( T R a ) j k ϕ k + d ] + i [ − Re ( T R a ) j k ϕ k + Im ( T R a ) j k ϕ k + d ] }
另一方面,由 φ j = 1 2 ( ϕ j + i ϕ j + d ) \varphi_j = \frac{1}{\sqrt{2}} (\phi_j + i \phi_{j+d}) φ j = 2 1 ( ϕ j + i ϕ j + d ) 直接变分可得:
δ φ j = 1 2 ( δ ϕ j + i δ ϕ j + d ) \delta \varphi_j = \frac{1}{\sqrt{2}} (\delta \phi_j + i \delta \phi_{j+d}) δ φ j = 2 1 ( δ ϕ j + i δ ϕ j + d )
对比实部和虚部,可以得到实场 ϕ \phi ϕ 的变换规则:
δ ϕ j = θ a [ Im ( T R a ) j k ϕ k + Re ( T R a ) j k ϕ k + d ] δ ϕ j + d = θ a [ − Re ( T R a ) j k ϕ k + Im ( T R a ) j k ϕ k + d ] \begin{aligned} \delta \phi_j &= \theta^a \left[ \text{Im}(T_R^a)_{jk} \phi_k + \text{Re}(T_R^a)_{jk} \phi_{k+d} \right] \\ \delta \phi_{j+d} &= \theta^a \left[ -\text{Re}(T_R^a)_{jk} \phi_k + \text{Im}(T_R^a)_{jk} \phi_{k+d} \right] \end{aligned} δ ϕ j δ ϕ j + d = θ a [ Im ( T R a ) j k ϕ k + Re ( T R a ) j k ϕ k + d ] = θ a [ − Re ( T R a ) j k ϕ k + Im ( T R a ) j k ϕ k + d ]
将其写为 2 d ( R ) × 2 d ( R ) 2d(R) \times 2d(R) 2 d ( R ) × 2 d ( R ) 的分块矩阵形式:
( δ ϕ j δ ϕ j + d ) = θ a ( Im ( T R a ) Re ( T R a ) − Re ( T R a ) Im ( T R a ) ) ( ϕ k ϕ k + d ) \begin{pmatrix} \delta \phi_j \\ \delta \phi_{j+d} \end{pmatrix} = \theta^a \begin{pmatrix} \text{Im}(T_R^a) & \text{Re}(T_R^a) \\ -\text{Re}(T_R^a) & \text{Im}(T_R^a) \end{pmatrix} \begin{pmatrix} \phi_k \\ \phi_{k+d} \end{pmatrix} ( δ ϕ j δ ϕ j + d ) = θ a ( Im ( T R a ) − Re ( T R a ) Re ( T R a ) Im ( T R a ) ) ( ϕ k ϕ k + d )
题目要求实场的变换形式为 δ ϕ I = − i θ a ( T a ) I J ϕ J \delta \phi_I = -i \theta^a (\mathcal{T}^a)_{IJ} \phi_J δ ϕ I = − i θ a ( T a ) I J ϕ J ,因此我们有:
− i T a = ( Im ( T R a ) Re ( T R a ) − Re ( T R a ) Im ( T R a ) ) -i \mathcal{T}^a = \begin{pmatrix} \text{Im}(T_R^a) & \text{Re}(T_R^a) \\ -\text{Re}(T_R^a) & \text{Im}(T_R^a) \end{pmatrix} − i T a = ( Im ( T R a ) − Re ( T R a ) Re ( T R a ) Im ( T R a ) )
从而解得 T a \mathcal{T}^a T a 的表达式为:
T a = i ( Im ( T R a ) Re ( T R a ) − Re ( T R a ) Im ( T R a ) ) \boxed{ \mathcal{T}^a = i \begin{pmatrix} \text{Im}(T_R^a) & \text{Re}(T_R^a) \\ -\text{Re}(T_R^a) & \text{Im}(T_R^a) \end{pmatrix} } T a = i ( Im ( T R a ) − Re ( T R a ) Re ( T R a ) Im ( T R a ) )
(b) 证明 T a \mathcal{T}^a T a 满足对易关系
规范群生成元 T R a T_R^a T R a 满足李代数对易关系:
[ T R a , T R b ] = i f a b c T R c [T_R^a, T_R^b] = i f^{abc} T_R^c [ T R a , T R b ] = i f ab c T R c
为了书写简便,记 A a = Re ( T R a ) A^a = \text{Re}(T_R^a) A a = Re ( T R a ) , B a = Im ( T R a ) B^a = \text{Im}(T_R^a) B a = Im ( T R a ) 。将 T R a = A a + i B a T_R^a = A^a + i B^a T R a = A a + i B a 代入对易关系中:
[ A a + i B a , A b + i B b ] = i f a b c ( A c + i B c ) [A^a + i B^a, A^b + i B^b] = i f^{abc} (A^c + i B^c) [ A a + i B a , A b + i B b ] = i f ab c ( A c + i B c )
展开左边并分离实部与虚部:
( [ A a , A b ] − [ B a , B b ] ) + i ( [ A a , B b ] + [ B a , A b ] ) = − f a b c B c + i f a b c A c \left( [A^a, A^b] - [B^a, B^b] \right) + i \left( [A^a, B^b] + [B^a, A^b] \right) = -f^{abc} B^c + i f^{abc} A^c ( [ A a , A b ] − [ B a , B b ] ) + i ( [ A a , B b ] + [ B a , A b ] ) = − f ab c B c + i f ab c A c
由于 A a , B a A^a, B^a A a , B a 均为实矩阵,我们可以得到两个独立的矩阵等式:
[ A a , A b ] − [ B a , B b ] = − f a b c B c [ A a , B b ] + [ B a , A b ] = f a b c A c \begin{aligned} [A^a, A^b] - [B^a, B^b] &= -f^{abc} B^c \\ [A^a, B^b] + [B^a, A^b] &= f^{abc} A^c \end{aligned} [ A a , A b ] − [ B a , B b ] [ A a , B b ] + [ B a , A b ] = − f ab c B c = f ab c A c
现在我们计算新生成元 T a \mathcal{T}^a T a 的对易子。根据 (a) 的结果,T a = i ( B a A a − A a B a ) \mathcal{T}^a = i \begin{pmatrix} B^a & A^a \\ -A^a & B^a \end{pmatrix} T a = i ( B a − A a A a B a ) 。
首先计算矩阵乘积 T a T b \mathcal{T}^a \mathcal{T}^b T a T b :
T a T b = i 2 ( B a A a − A a B a ) ( B b A b − A b B b ) = − ( B a B b − A a A b B a A b + A a B b − A a B b − B a A b − A a A b + B a B b ) = ( − B a B b + A a A b − B a A b − A a B b A a B b + B a A b A a A b − B a B b ) \begin{aligned} \mathcal{T}^a \mathcal{T}^b &= i^2 \begin{pmatrix} B^a & A^a \\ -A^a & B^a \end{pmatrix} \begin{pmatrix} B^b & A^b \\ -A^b & B^b \end{pmatrix} \\ &= - \begin{pmatrix} B^a B^b - A^a A^b & B^a A^b + A^a B^b \\ -A^a B^b - B^a A^b & -A^a A^b + B^a B^b \end{pmatrix} \\ &= \begin{pmatrix} -B^a B^b + A^a A^b & -B^a A^b - A^a B^b \\ A^a B^b + B^a A^b & A^a A^b - B^a B^b \end{pmatrix} \end{aligned} T a T b = i 2 ( B a − A a A a B a ) ( B b − A b A b B b ) = − ( B a B b − A a A b − A a B b − B a A b B a A b + A a B b − A a A b + B a B b ) = ( − B a B b + A a A b A a B b + B a A b − B a A b − A a B b A a A b − B a B b )
接着计算对易子 [ T a , T b ] = T a T b − T b T a [\mathcal{T}^a, \mathcal{T}^b] = \mathcal{T}^a \mathcal{T}^b - \mathcal{T}^b \mathcal{T}^a [ T a , T b ] = T a T b − T b T a :
[ T a , T b ] = ( − B a B b + A a A b + B b B a − A b A a − B a A b − A a B b + B b A a + A b B a A a B b + B a A b − A b B a − B b A a A a A b − B a B b − A b A a + B b B a ) = ( [ A a , A b ] − [ B a , B b ] − ( [ B a , A b ] + [ A a , B b ] ) [ A a , B b ] + [ B a , A b ] [ A a , A b ] − [ B a , B b ] ) \begin{aligned} [\mathcal{T}^a, \mathcal{T}^b] &= \begin{pmatrix} -B^a B^b + A^a A^b + B^b B^a - A^b A^a & -B^a A^b - A^a B^b + B^b A^a + A^b B^a \\ A^a B^b + B^a A^b - A^b B^a - B^b A^a & A^a A^b - B^a B^b - A^b A^a + B^b B^a \end{pmatrix} \\ &= \begin{pmatrix} [A^a, A^b] - [B^a, B^b] & -([B^a, A^b] + [A^a, B^b]) \\ [A^a, B^b] + [B^a, A^b] & [A^a, A^b] - [B^a, B^b] \end{pmatrix} \end{aligned} [ T a , T b ] = ( − B a B b + A a A b + B b B a − A b A a A a B b + B a A b − A b B a − B b A a − B a A b − A a B b + B b A a + A b B a A a A b − B a B b − A b A a + B b B a ) = ( [ A a , A b ] − [ B a , B b ] [ A a , B b ] + [ B a , A b ] − ([ B a , A b ] + [ A a , B b ]) [ A a , A b ] − [ B a , B b ] )
将前面由 T R a T_R^a T R a 对易关系导出的两个实矩阵等式代入上述分块矩阵中:
[ T a , T b ] = ( − f a b c B c − f a b c A c f a b c A c − f a b c B c ) = i f a b c [ i ( B c A c − A c B c ) ] \begin{aligned} [\mathcal{T}^a, \mathcal{T}^b] &= \begin{pmatrix} -f^{abc} B^c & -f^{abc} A^c \\ f^{abc} A^c & -f^{abc} B^c \end{pmatrix} \\ &= i f^{abc} \left[ i \begin{pmatrix} B^c & A^c \\ -A^c & B^c \end{pmatrix} \right] \end{aligned} [ T a , T b ] = ( − f ab c B c f ab c A c − f ab c A c − f ab c B c ) = i f ab c [ i ( B c − A c A c B c ) ]
括号内的矩阵正是 T c \mathcal{T}^c T c 的定义,因此我们证明了 T a \mathcal{T}^a T a 矩阵满足与原表示完全相同的李代数对易关系:
[ T a , T b ] = i f a b c T c \boxed{ [\mathcal{T}^a, \mathcal{T}^b] = i f^{abc} \mathcal{T}^c } [ T a , T b ] = i f ab c T c